De GACS-verplichting: de complete gids (2026)
Een GACS is sinds 1 januari 2026 verplicht voor bestaande gebouwen binnen het toepassingsgebied van het Bbl met meer dan 290 kW nominaal verwarmingsvermogen óf koelvermogen. Tel verwarming en koeling niet bij elkaar op. Sinds 29 mei 2026 gelden ook wettelijke klasse-eisen in de Omgevingsregeling. Hieronder staan de scope, uitzonderingen en vervolgstappen.
Voor welke bestaande gebouwen geldt de GACS-plicht?
Volgens IPLO gaat het om gebouwen die voor personen worden verwarmd of gekoeld. Gebouwen met een woonfunctie, ook gedeeltelijk, en zelfstandige logiesfuncties buiten een logiesgebouw zijn uitgezonderd. De vermogensgrens geldt voor verwarming of airconditioning, ook in combinatie met ventilatie.
- Meer dan 290 kW: nu verplicht als ook aan de overige scopecriteria wordt voldaan.
- Meer dan 70 tot en met 290 kW: uitbreiding per 1 januari 2030. Controleer de dan toepasselijke regels.
- Exact 290 kW: overschrijdt de huidige grens niet. Oppervlakte alleen bepaalt de verplichting niet.
Bepaal alle relevante warmteopwekkers samen en de koelopwekkers apart. Bijvoorbeeld: 250 kW verwarming en 250 kW koeling is geen overschrijding; 300 kW verwarming kan dat wel zijn. Bij een overschrijding valt het gehele warmte- en koelsysteem binnen de plicht. De GACS-check geeft een eerste indicatie; installatiegegevens en gebruiksfuncties blijven nodig voor de beoordeling.
Een overzicht van de betrokken kaders staat bij wetgeving en normen.
Welke klasse is sinds 29 mei 2026 verplicht?
De Omgevingsregeling, artikelen 5.32d en 5.32e, verwijst naar tabel 6 van NEN-EN-ISO 52120-1. De klassen hebben daarmee wettelijke betekenis.
| Toepassing | Functies uit tabel 6 | Energieanalysefunctie 7.4 |
|---|---|---|
| Bestaande bouw, artikel 5.32d | Minimaal C, met uitzonderingen | Minimaal B |
| Toepasselijke nieuwbouw en situaties uit Bbl 4.160d en 5.21g, artikel 5.32e | Minimaal B | Minimaal A |
Bij bestaande bouw mag niet-automatisch bedienbare zonwering voor functie 6 op D blijven. Zonder luchtkleppen per ruimte mag functie 4.1 tijdsturing op de centrale ventilatie-unit gebruiken. De algemene C-eis geldt niet voor een functie die om veiligheids- of gezondheidsredenen continu beschikbaar moet zijn. Leg de toepasselijke uitzondering per functie vast.
Wat moet het systeem aantoonbaar kunnen?
Een GACS combineert regeling, monitoring en analyse. Een bestaand GBS kan daaraan bijdragen. Toets de aanwezige functies en instellingen, waaronder energieregistratie, vergelijking van prestaties, signalering van rendementsverlies, communicatie met technische bouwsystemen en de toepasselijke eisen aan binnenmilieukwaliteit. Alleen een softwarelicentie of groen dashboard levert geen bewijs van naleving.
Wie houdt toezicht?
Doorgaans is de gemeente bevoegd gezag, eventueel met uitvoering door een omgevingsdienst. Bij bepaalde complexe bedrijven kan dit de provincie zijn. Het bevoegd gezag kan bij niet-naleving handhaven; de maatregel en hersteltermijn hangen af van de situatie. Spreek als eigenaar, beheerder en huurder af wie toegang, aanpassingen en documentatie verzorgt.
Hoe bereidt u een beoordeling voor?
Gebruik de praktische GACS-checklist om per controlepunt bewijsstukken, bevindingen en verantwoordelijken vast te leggen. Het artikel bevat uitleg voor ontbrekende gegevens. U kunt ook direct het bewijsregister downloaden (CSV). Een ingevuld register is geen verklaring van naleving.
- Verzamel gebouwfuncties, principeschema's en nominale vermogens van verwarming en koeling afzonderlijk.
- Toets bestaande functies aan de toepasselijke klassen en documenteer uitzonderingen en ontbrekende functies.
- Onderzoek of uitbreiding mogelijk is: protocollen, toegangsrechten, sensoren en regelmogelijkheden bepalen de technische scope.
- Leg instellingen, tests, verantwoordelijkheden en herstelpunten vast. Beoordeel wijzigingen opnieuw.
- Bereken investering en beheerlasten. Neem EIA pas mee na toetsing van de concrete investering aan de voorwaarden.
Bekijk de platformfuncties en compatibiliteitsintake, het uitvoeringstraject en kosten en het illustratieve rekenvoorbeeld. Een gebouw in Oldenzaal of Twente? Bekijk de regionale aanpak.
Hoe verhoudt dit zich tot NIS2?
De Cyberbeveiligingswet geldt sinds 15 augustus 2026 voor organisaties binnen haar toepassingsgebied. Een gekoppeld GBS maakt een organisatie niet automatisch Cbw-plichtig. Betrek gebouwgebonden OT wel in de risicoanalyse als die voor de diensten van een plichtige organisatie relevant is. Zie Rijksoverheid over de inwerkingtreding en scope.
Uitbreiding in 2030
Het ministerie beschrijft de uitbreiding naar meer dan 70 kW per 1 januari 2030 en aanvullende functies voor binnenmilieu en verlichting op de pagina over EPBD IV en GACS. Inventariseer ook kleinere panden, maar behandel de toekomstige grens niet als de huidige verplichting.
Veelgestelde vragen
Nee. Bepaal het nominale verwarmingsvermogen en koelvermogen afzonderlijk. 250 kW verwarming plus 250 kW koeling overschrijdt de grens van meer dan 290 kW niet. Toets ook de gebouwfunctie en uitzonderingen.
Sinds 29 mei 2026 geldt voor bestaande bouw onder de GACS-plicht minimaal klasse C en voor energieanalysefunctie 7.4 klasse B, met uitzonderingen. Voor systemen waarop artikel 5.32e van toepassing is geldt B en voor functie 7.4 A.
Dat vraagt een toets van de aanwezige functies, instellingen en documentatie. Een GBS kan deel uitmaken van een GACS; de productnaam of een dashboardstatus bewijst geen naleving.
Dat hangt af van meetpunten, koppelingen, regeltechniek, inbedrijfstelling en beheer. EIA is alleen mogelijk als de concrete investering aan de voorwaarden voldoet. Een intake moet uitwijzen welke werkzaamheden nodig zijn.
Weten waar ú staat?
Doe de gratis GACS-check voor een eerste indicatie en een passende vervolgstap. De uitkomst is geen beoordeling van de feitelijke naleving in uw gebouw.